Yada okumak herşeyi ne kadar açıklıyor.

Son yaşanan krizle alakalı Ntv de yayınlanan Ekodiyalog programında Deniz Gökçe nin son derece güzel bir yorumu oldu.

Maalesef Blogger kapandığı için kendi bloguma yüklemedim. Youtube da aylardır kapalı olduğu için Metacafe ye yükledim.

İzlemekte fayda var.

Bugün herkesin konuştuğu kriz ile ilgili yıllardır konuşan ama dedikleri dikkate alınmayan Paul Krugman bugün Nobel Ekonomi ödülüne layık görüldü. Serbest ticaret ve küreselleşmenin etkilerini, dünya çapında kentleşmenin gerisindeki nedenlerine ilişkin teorisi Krugman’a Nobel Ekonomi ödülünü getirdi. Fortune dergisinin “John Maynard Keynes’den bu yana en iyi yorumcu” olarak gösterdiği Paul Krugman sıkı bir George Bush eleştirmeni olarak biliniyordu. Yaşanılan krizi üç yıl önce New York Times’ta ki köşesinden yazan ama dikkate alınmayan Krugman’ın haklılığını bugün bütün dünya görüyor.

Paul Krugman’ın Türkçe’ye çevirilen 3 kitabı bulunuyor. Politika Taşeronları ve Önemsizleşen Refah-Azalan Beklentiler Çağında İktisadi Eğilimler ve Önemsizleşen Refah, Bunalım Ekonomisinin Geri Dönüşü ve Büyük Çözülme-Yeni Yüzyılda Yolunu Kaybeden Amerika. Cuma günü aldığım Bunalım ekonomisinin geri dönüşü kitabı 1997-1999 Asya krizini, Türkiye’nin bu krizden nasıl-neden etkilendiğini ve krizin yıkıntılarını öğrenmek isteyenler için oldukça yararlı olacaktır.

Aşağıdaki sözler Bunalım ekonomisinin geri dönüşü adlı kitabınından:

“Meksika’daki 1995 krizinin, üç perdelik bir oyunun ilk perdesi, Asya’dakinin ise aynı oyunun ikinci perdesi olduğundan da kuşkulanıyorum. Fakat üçüncü perde böyle süpriz bir şekilde gelmeyecek.Nihayet bunalım ekonomisini ciddiye almaya başlıyoruz. Bu ondan kurtulmanın en iyi yolu.” Paul Krugman, 2001

]]> http://www.cafekonomi.com/paul-krugman.html/feed 0 http://www.cafekonomi.com/paul-anthony-samuelson.html http://www.cafekonomi.com/paul-anthony-samuelson.html#comments Tue, 26 Feb 2008 21:57:59 +0000 Fibonacci http://www.cafekonomi.com/2008/02/26/paul-anthony-samuelson/ 15 Mayıs 1915, Gary-Indiana – ABD’li iktisatçı.

Hayatı

1970′te Nobel Ekonomi Ödülü’nü alan Samuelson, siyaset alanında da tanınmıştır. Chicago Üniversitesi’nde iktisat tahsili yaparak, 1935′te buradan, 1941′de de Harvard Üniversitesi’nden diploma aldı. 1940′tan sonra Massachusetts Institute of Technology’de ekonomi öğretmenliği yaptı. 1947′de Amerikan Ekonomik Derneğinin ilk olarak verdiği Bates Clark Madalyasını kazandı. 1951′de Amerikan Ekonometri Derneğinin başkanlığına ve bu derneğin yayımladığı Ekonometri dergisinin editörlüğüne seçildi.

Bu tarihten sonra yazdığı makalelerle, ortaya çıkan ekonomik problemlerin çözüm yollarına işaret etti. Devletin, bilgisine, yol göstericiliğine önem verdiği bir kişi oldu.

Çalışmaları

Samuelson’un ilk çalışmaları, “Ekonomik Analizin Teşkili” adlı kitabında toplanmıştı. Bu kitapta, ekonomi hakkında bazı anafikirler ileri sürerek genel iktisat konularına temas etmiştir. 1954′te yayınladığı bültenlerle doğrusal programlama, mevduat temayülü, çarpan-hızlandıran bağlantısı ve ekonometriyle alakalı problemlere çözüm yolları gösterdi. Daha sonra çeşitli yayın organlarında neşredilen makalelerinde, serbest ticaret şartları ve üretim konularında bazı tavsiyelerde bulundu. İngiliz iktisatçısı John Maynard Keynes’in fikirleri üzerinde çalışma yapanların en önemlilerinden olan Samuelson, ekonomik stabilizasyon sahasında da makaleler yazmıştır.

Ragnar Frisch ile birlikte ekonometrinin kurucularından olan ve az gelişmiş ülkelerde ekonomik planlama konusunda yaptığı çalışmalarla tanınmış bir iktisatçıdır.

Hayatı
Beş çocuklu bir ailenin ilk çocuğuydu. Hemen tüm aile üyeleri, bilim alanında yetkin kişilerdi. Babası bir ortaokulda dilbilim hocasıydı. Tinbergen’in bilimsel eserlerinde basit bir dil kullanmasında babasının önemli bir etkisi vardır.

Ailede politik ilgi de oldukça gelişmişti. Jan Tinbergen bu ilgiden etkilenerek önce Sosyalist Gençlik Örgütü’ne, sonra da Sosyal Demokrat Parti’ye girdi. Siyasi fikirleri dolayısıyla askerlik yapmayı reddetti ve bunun yerine hükümet emrinde mecburi hizmete girdi. Mecburi hizmetinin bir bölümünü Merkezi İstatistik Bürosu’nda yaptı.

Bir dönem üniversitede asistanlık yaptıktan sonra, bu büroya yeniden döndü. Üniversitede fizik okumuştu. Ancak doktora tezi, “Fizik ve Ekonomide Minimum Problemler” adını taşıyordu. Bu tezden sonra ilgisi giderek ekonomi alanına kaydı. Ancak gerek üniversite eğitiminin getirdiği matematik bilgisi, gerek istatistik bürosundaki çalışmalarıyla edindiği istatistik tecrübesi ekonomi alanında bu iki bilim dalını uygulamayı denemesine neden oldu. Tinbergen bu çalışma tarzını konjonktür dalgalanmaları konusuna uygulamayı denedi. Gerek bu dalgalanmaları açıklayan, gerekse konjonktür teorilerini amprik olarak test etmeyi amaçlayan ekonometrik modeller kurdu. Bu çalışmalarda Keynes düşüncesinin öğeleri bulunmasına karşın, Keynes’ten hayli eleştiri aldı. 1960’lara kadar da gereken ilgiyi görmedi.

Tinbergen daha sonraları refah ekonomisi ve kalkınma planlaması alanında çalıştı. Özellikle bu dalda birçok uluslararası kuruluş adına görev yaptı. Çeşitli planlama teknikleri geliştirdi. Gelir dağılımı konusunda çalıştı.

Gelir dağılımının adilleştirilmesi yönünde tavır aldı. Ancak analizlerinde gelirin adilleştirilmesinden ziyade refahın adilleştirilmesini işliyordu. 1969 yılında Ragner Frisch’le birlikte “dinamik modelleri geliştirerek ekonomik analizlere uygulayan” çalışmalarıyla Nobel Ekonomi Ödülü’nü aldı.

1983 : Gerard DEBREU
1984 : Richard STONE
1985 : Franco MODIGLIANI
1986 : James BUCHANAN
1987 : Robert M. SOLOW
1988 : Maurice ALLAIS
1989 : Trygve HAAVELMO
1990 : Harry MARKOVITZ – Merton MILLER – Wıllıam SHARPE
1991 : Ronald COASE
1992 : Gary BECKER
1993 : Robert FOGEL – Dougles NORTH
1994 : John HARSANYI- John F. NASH – Reinhard SELTEN
1995 : Robert LUCAS
1996 : James Alexander Mirrless, William Spencer Vickrey
1997 : Robert C.Merton, Myron S.Scholles
1998 : Amartya Kumar Sen
1999 : Robert A.Mundell
2000 : James Heckman, Daniel Leigh McFadden
2001 : George A.Akerlof, A.Michael Spence, Joseph E.Stiglitz
2002 : Daniel Kahneman, Vernon L.Smith
2003 : Robert F.Engle, Clive W.J.Granger
2004 : Finn E.Kydland, Edward C.Prescott
2005 : Robert J.Aumann, Thomas C.Schelling
2006 : Edmund S.Phelps
2007 : Leonid Hurwicz, Eric Maskin, Roger Myerson

İktisatçıların çalışmaları ile ilgili ayrıntılı bilgiye Nobel Prize sitesinden ulaşabilirsiniz.

Smith’in 1776 yılında yayınladığı “Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations”; adlı kitabı, üretim ve gelir  dağılımı teorisini içermekte ve bu prensiplerin ışığında geçmişi değerlendirmektedir. Politika uygulamalarına da yer verdiği bu kitapta üzerinde önemle durduğu konu ekonomik büyümedir.

A. Smith’in düşünceleri üç büyük ana fikir etrafında toplanmaktadır; Doğal Düzen, Serbest Mal Dolaşımı, Ekonomik İş Bölümü

A. Smith ülke içinde ve ülkeler arasında serbest mal dolaşımını ilke olarak savunmuş, bunu uluslararası dış ticaretin temel ilkesi olarak benimsemiştir. Ekonomik iş bölümü bolluk, kitle üretiminin sağlanmasına yardımcı olmaktadır. Bir kişinin bir iğneyi yapması bir sene alacaktır. Zira maden arayıp bulması tek başına iğne haline getirmesi zaman almaktadır. Bir sanatkara ham madde sağlanırsa günde 20 iğne yapabilir. Halbuki bir fabrikada iş bölümü sayesinde günde 20.000 iğne yapılabillmektedir. İş bölmü insanların becerisini arttırmakta, bir işten diğer işe geçmede zaman kazandırmakta,makina kullanabilmektedir.
Büyümenin itici gücünü, işbölümü oluşturmaktadır. İşbölümü,üretim artışına, teknik ilerlemeye ve sermaye birikimine yol açmaktadır. İşbölümü, mübadele gerektirmekte ve piyasanın büyüklüğü tarafından sınırlanmaktadır. Her insan başkalarının elindeki malları arzu ettiği, çıkarlarına göre hareket ettiği için mübadele meydana gelmektedir. Büyümeyi sağlayan diğer bir unsur sermaye birikimidir. Büyümenin başarılı olması için toplumsal, kurumsal ve hukuksal çerçevenin doğru yapıda olması gerekmektedir.

Büyümenin dışında Smith, mikro ekonomik sorunlar üzerinde de durmuştur. Ona göne fiyatları tayin eden üretim maliyetidir. Rant, fiyatı tayin etmemekte, rant fiyat tarafından tayin edilmektedir.

Smith, ücretleri açıklamak için çeşitli teoriler öne sürmüştür. Ücretlerin asgari geçim düzeyinde oluşması bunlardan biridir. Smith’e göre kâr, zamanla rekabet ve kârlı işler bulma güçlüğü sonucunda düşecektir.

Mutlak Üstünlükler Teorisi

1776 yılında Ulusların Zen­ginliği (The Wealth of Nations) isimli meşhur kitabında, dünyada serbest ticaretin gerek ülke­lerin ve gerekse dünya refahının artması bakımından çok daha yararlı olacağını savunmuştur. Smith kitabında, akıllı bir aile reisinin dışarıda daha ucuza satın alabileceği bir şeyi hiçbir za­man evde yapmaması gerektiğini savunarak işbölümüne verdiği önemi ortaya koymuştur.Adam Smith’e göre ülkeler, kapalı ekonomi durumuna göre daha kârlı olduğu için dış ticaret ya­parlar. Bir ülke bir malı diğerine göre mutlak olarak daha ucuza üretiyorsa, o malın üretiminde ihtisaslaşmalı, buna karşılık mutlak
üstünlüğe sahip olmadığı malların üretim ve ihracatını üs­tünlüğe sahip olan ülkelere bırakmalıdır. Smith’in anladığı anlamda üstünlük, bir matın diğer ülkelere göre bir ülkede daha prodüktif üretilmesidir. Bu şekildeki uluslararası ihtisaslaşma sonucunda, üretim faktörleri ülkeler arasında daha etkin bir şekilde kullanılacak ve dünya üreti­minde artış sağlanacaktır.Bundan, şüphesiz birbirleri ile ticaret yapan tüm ülkeler yararlanacaktır. Adam Smith’in Mutlak Üstünlükler Teorisi, mantıklı olmakla beraber birçok yönden eksiktir. Teori, uluslararası ticaretin sadece küçük bir kısmını açıklamaktadır. Smith’in bu görüşleri daha sonra R. Torrens ve David Ricardo tarafından geliştirilmiş ve daha tutarlı bir duruma getirilmiştir.

Fiyat Teorisi

Adam Smith’e göre bir real fiyat bir de nominal fiyat vardır.Real fiyat malın elde edilmesinde yapılan masraflardır;emeğe bağlıdır;uzun dönemde tüm mallarda real fiyat geçerlidir yani emeğe bağlıdır.Nominal fiyat ise kısa dönem içerisinde arz ile talep dengesinin değişmesinden veya piyasa koşullarının değişmesinden kaynalanan fiyattır.

Piyasa fiyatı;malın miktarı ve bu malı alabileceklerin talebi ile oluşur.Burada iki terimin ayrımı yapılmalıdır:efektif talep,malı veya hizmeti ödeme durumunda olanların talebidir. Mutlak talepten ayrılır;mutlak talep,mala veya hizmete sahip olma arzusudur.

Bir mala olan efektif talep artarsa o malın fiyatı yükselecektir;fakat piyasa fiyatı yüksek olduğundan dolayı firmalar o malda yüksek kar olduğunu düşünüp piyasaya girecektir;bu,firma sayısı artışı dolayısıyla arzı artıracak arz artışı efektif talep artışı ile dengeye gelecek ve fiyatlar düşecektir.Ayrıca bu olayın tam tersi de söz konusudur.

Smith arz ve talep dengesinin tarım ve sanayi kesiminde değiştiğini vurgulamaktadır. Tarım kesimi genellikle geçen yılların fiyatlarına (göre?) arzlarını belirlemektedir.Fakat,sanayi sektöründeki fiyat değişiklikleri arza ve talebe daha çabuk etki etmektedir

Rant Teorisi 

Adam Smith beş türlü ranttan bahsetmektedir:

a-Net hasıla
b-Topraktan üretim yapabilmek için toprak sahiplerine verilen bedel kira(rent).
c-Toprak sahiplerinin monopolcü durumlarından dolayı elde ettikleri kar:Bu anlayış 2. anlayışla benzerlik gösterir.
d-Piyasalara uzaklık rantı etkiler:Piyasalara uzak toprakların kirası yüksek,uzak yerlerin düşüktür.
e-Nadirlik rantı:Nadirlik rantı bir malın piyasada az ama talebinin yüksek olmasından dolayı mala harcanan emeğe göre fiyatının yüksek olmasından dolayı elde edilen kardır.

Değer Teorisi 

A.Smith’e göre bir malın iki çeşit değeri vardır:Birincisi o malın kişiye sağladığı fayda, ikincisi o malın başka mallarla mübadele değeri.

Birinci değeri genelde kişiden kişiye değişir,kişinin verdiği değere bağlıdır ve toplum açısından hesaplanması zordur.

İkinci (mübadele) değeri, bu malın diğer mal birimleriyle mübadele edilen miktarına eşittir. Değer o malın elde ediminde harcanan emeğe bağlı olduğuna göre,mübadele edilen mallar değil emektir.Emek mübadele değerinin ölçüsüdür.

Bazen en faydalı malların mübadele değerleri çok az,faydası olan malların ise mübadele değerleri fazla olabilir.Buna en iyi örnek su ve elmastır.Suyun faydası elmasın sağladığı faydadan çok daha fazladır ama elmas suya göre çok daha pahalıdır.Çünkü elmasın elde edilmesinde çok büyük emek harcanmış ve mübadele değerini yükseltmiştir.Ayrıca nadirlik rantından da söz edebiliriz.